Tìm tâm nhà và chia cung vị trên sơ đồ: làm thế nào cho đúng
Vẽ xong sơ đồ nhà rồi thì bước tiếp theo là chia nó ra thành các khu vực để xem chỗ nào ứng với cung nào. Và bước này bắt đầu bằng một câu hỏi tưởng dễ: tâm nhà nằm ở đâu?
Với nhà hình chữ nhật thì dễ. Với nhà thật — nhà ống có giếng trời, nhà chữ L vì cắt góc, nhà có sân sau, chung cư mặt bằng méo — thì không hiển nhiên chút nào, và đặt tâm lệch nửa mét là cả bản đồ cung vị xê dịch theo.
Tìm tâm: ba cách, từ dễ tới khó
Nhà hình chữ nhật hoặc hình vuông
Kẻ hai đường chéo, giao điểm là tâm. Xong.
Nhà hình L, hình T, hình chữ U
Hai cách, cho cùng kết quả:
Cách cắt giấy. Vẽ mặt bằng lên bìa cứng đúng tỉ lệ, cắt theo đường bao, rồi đặt tấm bìa thăng bằng trên đầu một cây bút. Chỗ nó cân được chính là trọng tâm — đó là tâm nhà. Cách này thô sơ nhưng đúng về nguyên lý và không cần tính toán gì.
Cách chia hình. Chia mặt bằng thành hai hoặc ba hình chữ nhật, tìm tâm từng hình, rồi lấy trung bình có trọng số theo diện tích. Hình nào rộng hơn thì kéo tâm chung về phía nó nhiều hơn. Trên giấy kẻ ô thì làm bằng tay trong vài phút.
Nhà có phần lồi ra hoặc khuyết vào
Đây là chỗ hay tranh cãi nhất, và câu trả lời phụ thuộc vào một quy ước:
- Phần nhô ra hoặc thụt vào nhỏ hơn khoảng một phần ba cạnh thì phần lớn cách làm coi đó là lồi hoặc khuyết — nghĩa là vẫn giữ hình chữ nhật gốc làm khung, phần thừa/thiếu chỉ ghi chú thêm.
- Lớn hơn thì coi như hình đã đổi hẳn, phải tính lại trọng tâm theo hình thật.
⚠️ Con số một phần ba là quy ước, không phải định luật, và các trường phái đặt ngưỡng khác nhau. Điều quan trọng không phải chọn đúng ngưỡng, mà là chọn một cách rồi giữ nguyên — đo lần này theo cách A, lần sau theo cách B thì hai kết quả không so được với nhau.
Tính gì vào diện tích, bỏ gì ra
Đây là nguồn sai lệch lớn hơn cả việc tính trọng tâm, vì nó đổi luôn hình dạng của mặt bằng:
- Ban công có mái che, thông với phòng → thường tính vào.
- Ban công hở trời → thường không tính.
- Sân trước, sân sau ngoài trời → không tính vào nhà, nhưng vẫn vẽ lên sơ đồ vì chúng quan trọng cho việc khác.
- Gara liền khối, chung mái với nhà → tính vào. Gara rời thì không.
- Giếng trời → vẫn nằm trong đường bao, vẫn tính. Nó là khoảng trống trong nhà, không phải ngoài nhà.
- Phần cơi nới mái tôn → tuỳ nó có tường bao kín không; kín thì tính.
⇒ Nguyên tắc dễ nhớ: cái gì có tường bao và mái che thì tính vào. Trường hợp lưng chừng thì ghi chú lại là mình đã quyết thế nào, để lần sau không tự mâu thuẫn với chính mình.
Chia cung: hai cách, hai kết quả
Có tâm rồi thì chia. Và ở đây có hai phương pháp thật sự khác nhau — không phải hai cách gọi của cùng một thứ.
Chia theo góc từ tâm
Từ tâm nhà kẻ các tia, mỗi cung chiếm 45 độ, tổng tám cung phủ hết vòng tròn. Hướng của các tia lấy theo số đo la bàn thật của ngôi nhà.
Đặc điểm: ranh giới cung là đường xiên tỏa ra từ tâm, nên gần tâm thì các cung hẹp lại, ra xa thì rộng ra. Một phòng lớn ở góc nhà có thể nằm trên hai cung.
Chia lưới chín ô
Phủ lên mặt bằng một lưới 3×3, tám ô ngoài là tám cung, ô giữa là trung tâm. Lưới xoay theo hướng nhà.
Đặc điểm: ranh giới là đường thẳng song song với tường, nên dễ đọc hơn nhiều và dễ đối chiếu với phòng ốc. Nhưng với nhà dài và hẹp — nhà ống chẳng hạn — lưới chín ô cho ra các ô rất dẹt, và ý nghĩa của nó trở nên khiên cưỡng.
Chọn cách nào
⚠️ Hai cách cho kết quả khác nhau ở vùng giáp ranh, đặc biệt ở bốn góc nhà — đây là sự thật, không phải do ai làm sai. Các trường phái khác nhau dùng cách khác nhau.
Gợi ý thực dụng: nhà có tỉ lệ cân đối thì hai cách gần trùng nhau, dùng cách nào cũng được, nên chọn lưới chín ô cho dễ đọc. Nhà dài hẹp hoặc hình dạng phức tạp thì chia theo góc hợp lý hơn. Và đừng trộn hai cách trong cùng một bản vẽ.
Làm trên giấy: cách gọn nhất
- Vẽ sơ đồ đúng tỉ lệ trên giấy kẻ ô — một ô bằng nửa mét là vừa cho nhà phố.
- Đánh dấu hướng bắc bằng một mũi tên ở mép giấy, theo số đo la bàn đã kiểm nhiễu.
- Chấm tâm bằng một trong ba cách trên, ghi luôn cách đã dùng ngay cạnh chấm đó.
- Vẽ phần chia cung lên giấy can hoặc giấy bóng mờ, đặt chồng lên sơ đồ. Cách này cho phép bạn nhấc lớp chia cung ra, thử cách kia, hoặc xoay thử — mà sơ đồ gốc không bị bôi bẩn.
- Ghi tên cung vào từng vùng, và đánh dấu rõ chỗ giáp ranh bằng nét đứt: những chỗ đó là nơi kết luận không chắc chắn, và bạn cần nhớ điều đó.
Không có giấy can thì chụp ảnh sơ đồ rồi vẽ lớp chia cung lên ảnh bằng ứng dụng ghi chú trên điện thoại — cùng một ý tưởng, cùng lợi ích là tách được hai lớp.
Nhà nhiều tầng thì sao
Câu hỏi thường gặp, và có một cách làm rõ ràng:
- Hướng nhà là một, lấy từ mặt tiền và cửa chính, dùng chung cho mọi tầng.
- Tâm thì mỗi tầng một cái, vì mặt bằng từng tầng khác nhau — tầng trệt có gara, tầng trên thụt vào, tầng thượng chỉ còn nửa diện tích.
- Chia cung riêng cho từng tầng theo tâm của chính tầng đó, nhưng giữ nguyên hướng bắc chung.
⇒ Kết quả là cùng một góc nhà có thể mang tên cung khác nhau ở hai tầng. Đó là bình thường khi hình dạng hai tầng khác nhau, không phải dấu hiệu bạn làm sai ở đâu.
Ba sai lầm hay gặp
- Đặt tâm ở giữa phòng khách thay vì giữa cả ngôi nhà. Rất dễ mắc vì phòng khách là chỗ mình đứng nhiều nhất và trông như "trung tâm" của sinh hoạt.
- Quên đánh dấu hướng bắc, rồi vài tuần sau nhìn lại không biết lớp chia cung đang xoay theo chiều nào. Mũi tên bắc là thứ quan trọng nhất trên bản vẽ.
- Coi ranh giới cung là bức tường. Không phải. Một phòng nằm trên hai cung là chuyện bình thường, và cách xử lý đúng là nhận ra điều đó rồi cân nhắc cả hai, chứ không phải ép cả phòng về một cung cho gọn.
⇒ Bản vẽ này làm một lần rồi dùng nhiều năm: mỗi lần tính bố trí, mỗi lần sửa nhà, mỗi lần muốn kiểm lại một kết luận cũ. Nên bỏ ra một buổi làm cho cẩn thận, ghi rõ mọi quyết ước đã chọn, rồi cất vào hồ sơ nhà cùng với các số đo la bàn — đáng hơn nhiều so với vẽ vội mười lần.