Tính cung mệnh cho người sinh ở nước ngoài: múi giờ, giờ mùa hè và ngày chuyển năm
Các bài trước trong mục Tính cung mệnh nói về các bước tính, lập bảng cho cả nhà, tra ra hai kết quả, giờ sinh, sinh sát giao thừa, và phân biệt nạp âm với cung phi. Bài này dành cho một tình huống ngày càng phổ biến: người sinh ở nước ngoài, khác múi giờ với Việt Nam.
Ông bà ở nhà muốn tính tuổi, tính cung cho cháu sinh bên Mỹ, bên Úc, bên châu Âu. Câu hỏi đầu tiên: tính theo giờ nơi sinh hay giờ Việt Nam? Câu trả lời ngắn: với phần lớn mọi người, không có gì khác biệt. Chỉ một nhóm nhỏ cần kiểm kỹ.
Khi nào múi giờ không ảnh hưởng
Tuổi can chi, mệnh nạp âm, cung phi bát trạch đều chỉ phụ thuộc vào năm sinh theo can chi (cung phi thêm giới tính). Múi giờ chỉ dịch thời điểm sinh đi vài tiếng tới hơn nửa ngày. Nếu người đó sinh ở giữa năm, cách xa mốc chuyển năm vài tuần, thì dịch vài tiếng không đổi năm. Kết quả y như sinh ở Việt Nam.
Khi nào phải kiểm kỹ
Chỉ những người sinh sát mốc chuyển năm. Có hai mốc khác nhau tuỳ hệ đang dùng:
- Tết âm lịch (mùng một tháng Giêng âm): thường dùng để tính tuổi can chi, nạp âm theo nếp dân gian.
- Tiết Lập Xuân: nhiều người làm Bát Trạch, Huyền Không, tứ trụ dùng mốc này để chuyển năm.
Người sinh trong khoảng vài ngày quanh hai mốc này, ở nước ngoài, nên kiểm theo cách dưới đây.
Lập Xuân là một khoảnh khắc, không phải một ngày
Tiết Lập Xuân được xác định bằng vị trí của mặt trời trên đường hoàng đạo, là một khoảnh khắc chung cho cả Trái Đất. Khoảnh khắc đó rơi vào ngày giờ khác nhau tuỳ múi giờ. Ở múi giờ này nó có thể là tối ngày mùng ba tháng hai, ở múi giờ khác đã là sáng ngày mùng bốn. Chỗ hay sai là đem ngày Lập Xuân in trên lịch Việt Nam (tính theo giờ Việt Nam) so với ngày sinh ghi trên giấy khai sinh nước ngoài (tính theo giờ địa phương). Hai ngày đó thuộc hai hệ giờ khác nhau, nên với người sinh sát mốc, phép so có thể ra sai năm. Cách đúng là đưa cả hai thời điểm về cùng một hệ giờ rồi mới so.
Tết âm cũng phụ thuộc múi giờ
Lịch âm tính ngày đầu tháng theo thời điểm trăng mới, và thời điểm đó được quy về ngày theo một múi giờ chuẩn. Lịch âm Việt Nam dùng múi giờ của Việt Nam. Vì vậy có năm, ngày Tết hoặc ngày đầu một tháng âm ở Việt Nam có thể không trùng với lịch âm của nước dùng múi giờ khác. Người tra lịch âm của nước sở tại để tính tuổi theo lịch Việt có thể bị lệch.
🔴 Cách kiểm cho người sinh sát mốc
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Với người sinh trong vòng vài ngày quanh Tết hoặc Lập Xuân:
- Lấy giờ sinh chính xác và múi giờ nơi sinh, từ giấy khai sinh hoặc hồ sơ bệnh viện. Chú ý nơi sinh có đang áp dụng giờ mùa hè lúc đó không.
- Quy đổi thời điểm sinh sang giờ Việt Nam (và nếu cần, sang giờ quốc tế).
- Tra thời điểm Lập Xuân năm đó theo giờ Việt Nam từ một nguồn lịch tin cậy, và ngày Tết theo lịch Việt Nam.
- So thời điểm sinh đã quy đổi với hai mốc đó. Ghi rõ người đó thuộc năm nào theo mỗi mốc.
- Nếu thời điểm sinh rất sát mốc (trong vài giờ) thì ghi chú “sát mốc”, vì các thầy có thể chọn quy theo giờ nơi sinh hay giờ Việt Nam khác nhau.
Theo giờ nơi sinh hay giờ Việt Nam
Ở đây không có quy tắc mà mọi người đồng ý. Lập luận theo giờ nơi sinh: thời điểm và nơi chốn sinh ra là của chính người đó. Lập luận theo lịch Việt: hệ lịch âm và nếp tính tuổi là của người Việt. Với Lập Xuân, vì là một khoảnh khắc thiên văn chung, so sánh thời điểm sinh và thời điểm Lập Xuân trên cùng một hệ giờ (bất kỳ) sẽ cho cùng kết quả; khác biệt chủ yếu nằm ở Tết âm. Điều quan trọng là ghi rõ mình đã chọn cách nào.
Giờ sinh trong tứ trụ, tử vi
Nếu gia đình muốn lập lá số tử vi hay tứ trụ (vốn dùng cả giờ sinh), múi giờ và giờ mùa hè quan trọng hơn nhiều, vì chỉ lệch một giờ có thể đổi canh giờ. Một số người còn hiệu chỉnh theo giờ mặt trời thật tại nơi sinh. Đây là phần của các hệ lý số khác, nằm ngoài phạm vi cung mệnh bát trạch; chỉ nhắc để biết vì sao các thầy có thể hỏi rất kỹ về giờ sinh của người sinh ở nước ngoài.
Một ví dụ giả định
Một em bé sinh ở bờ tây nước Mỹ vào buổi tối một ngày đầu tháng hai. Giấy khai sinh ghi ngày và giờ theo giờ địa phương. Ông bà ở Việt Nam mở lịch, thấy Lập Xuân năm đó in vào ngày hôm sau, liền kết luận cháu thuộc năm cũ. Nhưng giờ Việt Nam đi trước giờ bờ tây Mỹ khoảng nửa ngày. Quy giờ sinh của cháu sang giờ Việt Nam thì đã là sáng hôm sau, và cần so với đúng giờ Lập Xuân chứ không chỉ ngày. Kết quả có thể vẫn là năm cũ, có thể đã sang năm mới; chỉ phép so trên cùng một hệ giờ mới trả lời được. Ví dụ này là giả định để minh hoạ cách làm, không phải dữ liệu của một năm cụ thể.
Ghi lại cho đời sau
Trong bảng cung mệnh của gia đình, với người sinh ở nước ngoài, ghi thêm: nơi sinh, múi giờ, có giờ mùa hè không, giờ sinh theo giờ nơi sinh và giờ Việt Nam. Ghi một lần, con cháu sau này không phải đi tìm lại giấy tờ.
Nói gọn lại
Người sinh ở nước ngoài, nếu sinh cách xa mốc chuyển năm, tính tuổi, nạp âm, cung phi y như sinh ở Việt Nam. Chỉ người sinh sát Tết âm hoặc Lập Xuân mới cần quy đổi giờ sinh, tra mốc theo lịch Việt Nam, và ghi rõ cách đã chọn. Lịch âm Việt Nam tính theo múi giờ Việt Nam, nên đừng tra lịch âm của nước khác để tính tuổi theo nếp Việt.