Lau chùi và bảo dưỡng vật phẩm đã an vị: làm theo chất liệu, đừng làm theo thói quen
Bốn bài trước của mục này nói cách an vị một món đồ, chuyện chuyển nhà và cất hay thanh lý, cách treo gắn lên tường cho chắc, và cách xoay xở trong nhà thuê. Bài này nói phần sau đó, phần kéo dài nhiều năm: giữ cho món đồ không hỏng.
Phần lớn hư hại của vật phẩm trong nhà không đến từ va đập, mà đến từ việc lau sai cách và từ chỗ đặt không phù hợp. Một lọ hoá chất tẩy rửa dùng nhầm có thể làm hỏng vĩnh viễn bề mặt mà mười năm nữa không phục hồi được.
Nguyên tắc chung, áp cho mọi chất liệu
- Bụi trước, ẩm sau. Phủi hoặc thổi bụi khô trước khi lau bằng khăn ẩm. Lau ẩm ngay trên lớp bụi là kéo hạt cứng qua bề mặt và tạo vết xước li ti.
- Khăn mềm, không dùng miếng cọ. Khăn vải mềm hoặc khăn sợi nhỏ cho hầu hết mọi thứ.
- Thử ở chỗ khuất trước khi dùng bất kỳ dung dịch nào lần đầu.
- Lau khô ngay. Để nước đọng là nguyên nhân của vệt ố, mốc và gỉ.
- Đừng dùng hoá chất mạnh — thuốc tẩy, chất tẩy bồn cầu, dung môi — trên đồ trang trí.
Theo từng chất liệu
- Đá tự nhiên. Lau bằng khăn ẩm, nước sạch. Tránh dung dịch có tính axit như giấm hay nước cốt chanh, vì nhiều loại đá bị ăn mòn bề mặt. Tránh phơi nắng gắt kéo dài với các loại đá màu — nhiều loại phai màu theo thời gian.
- Gỗ. Khăn hơi ẩm rồi lau khô ngay, không để nước đọng ở khe. Tránh chỗ ẩm và tránh nắng chiếu thẳng vì gỗ nứt, cong. Dầu dưỡng gỗ thì dùng theo hướng dẫn và đừng lạm dụng.
- Đồng. Sẽ lên màu theo thời gian, và với nhiều món thì lớp màu đó là đẹp chứ không phải bẩn. Nếu muốn đánh sáng thì dùng sản phẩm dành riêng cho đồng và chấp nhận rằng làm thường xuyên sẽ mài mòn dần bề mặt.
- Bạc. Xỉn là phản ứng tự nhiên với không khí. Có dung dịch và khăn chuyên dụng; cất trong túi kín có gói hút ẩm thì lâu xỉn hơn.
- Gốm sứ. Dễ lau nhất, nhưng men rạn thì hút nước và hút màu, nên đừng ngâm.
- Vải, chỉ, tua. Phủi bụi, tránh nắng vì bạc màu nhanh. Ẩm là mốc, nên chỗ đặt phải khô.
- Món mạ. Lớp mạ mỏng, chà mạnh là mất. Chỉ lau nhẹ bằng khăn khô hoặc hơi ẩm.
🔴 An toàn khi lau dọn — phần quan trọng hơn cả món đồ
- Không bao giờ trộn hoá chất tẩy rửa với nhau, đặc biệt là thuốc tẩy với sản phẩm chứa amoniac hoặc với chất có tính axit. Hỗn hợp đó sinh khí độc và đây là tai nạn xảy ra thật trong nhà.
- Mở cửa cho thoáng khi dùng bất kỳ dung dịch có mùi mạnh nào.
- Đeo găng khi dùng dung dịch đánh bóng kim loại, và cất chúng xa tầm tay trẻ em. Không sang chiết vào chai nước uống.
- Không trèo ghế không vững để lau món trên cao. Món nặng ở trên cao thì nhờ người giữ thang hoặc hạ xuống mà lau.
- Nhà có trẻ nhỏ thì cất ngay các vật nhỏ rời ra — hạt, đồng xu nhỏ, nam châm nhỏ, pin cúc áo — trong lúc lau. Đây là nhóm vật nuốt phải rất nguy hiểm.
Nhịp làm hợp lý
- Hằng tuần: phủi bụi nhanh những món ở chỗ mở.
- Hằng tháng: lau kỹ hơn một lượt, kiểm xem có món nào lung lay hay nghiêng không.
- Vài tháng một lần: kiểm chỗ treo, ốc vít, chân đế, dây treo. Đây là phần liên quan tới an toàn nhiều hơn tới thẩm mỹ.
- Mỗi năm: soát lại toàn bộ, ghi lại món nào cần sửa. Gộp chung với đợt dọn cuối năm cho gọn.
Ghi vào lịch điện thoại một lần rồi để nó tự nhắc. Việc nhớ là phần khó nhất, không phải việc làm.
Khi món đồ hỏng hoặc vỡ
Dọn sạch mảnh vỡ trước tiên, nhất là khi trong nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi — đây là việc cần làm ngay, trước mọi suy nghĩ khác.
Về phần nếp, mỗi nhà mỗi khác, nên hỏi người lớn trong nhà nếu bạn không chắc. Còn phần thực tế: món vỡ vì kê không vững, vì đặt sát mép, vì nắng làm nứt, hoặc vì ẩm làm mục chân đế. Sau khi dọn, hãy xem lại chỗ đặt thay vì xem lại điềm.
Món có giá trị thì có thể mang tới thợ phục chế. Đừng tự dán bằng keo vạn năng, vì lớp keo sai sẽ làm việc sửa tử tế về sau khó hơn nhiều.
Chỗ đặt quyết định một nửa tuổi thọ
Tránh bốn chỗ: nơi nắng chiếu thẳng nhiều giờ, nơi ẩm hoặc hay bị nước bắn, nơi người qua lại dễ va, và nơi rung — trên nóc tủ lạnh, cạnh máy giặt, sát cửa hay đóng mạnh.
Chỉ cần tránh bốn chỗ đó là bạn đã bỏ được phần lớn nguyên nhân hư hại, và việc lau chùi cũng nhẹ đi nhiều.
Nói gọn lại
Phủi bụi trước rồi mới lau ẩm, dùng khăn mềm, thử ở chỗ khuất, lau khô ngay, và tránh hoá chất mạnh. Mỗi chất liệu có một vài điều kiêng riêng — đá kỵ axit, gỗ kỵ ẩm và nắng, mạ kỵ chà mạnh. Đặt lịch nhắc, kiểm chỗ treo định kỳ, và giữ mấy nguyên tắc an toàn khi dùng hoá chất. Món đồ giữ được tử tế thì nó ở lại với nhà bạn rất lâu.