Sau buổi lễ tại nhà: dọn và xử lý đồ lễ
Sau một buổi lễ ở nhà — khai quang, an vị, nhập trạch, mừng nhà mới — thường còn lại một đống việc mà không ai bàn trước: đồ lễ ăn không hết, hoa quả bày mấy ngày, vàng mã chưa hoá, bàn ghế mượn phải trả, và một căn nhà vừa đông người xong.
Bài này là danh sách việc sau lễ: xử lý đồ lễ, dọn dẹp, và mấy điều về an toàn mà lúc đang bận rộn dễ bỏ qua.
Đồ lễ: xử lý theo nhóm
Đồ ăn được. Trong nếp Việt thì đồ cúng xong thường được thụ lộc — cả nhà cùng ăn, chia cho người tới dự, hoặc gửi biếu hàng xóm. Đây là cách xử lý tự nhiên nhất và cũng tránh lãng phí.
Lưu ý an toàn thực phẩm: đồ đã bày ngoài nhiều giờ trong thời tiết nóng thì cần cẩn thận, nhất là đồ có đạm — thịt luộc, xôi gấc, giò chả. Nếu bày quá lâu hoặc có mùi lạ thì đừng tiếc. Đây là điều thực tế mà không tập tục nào phản đối.
Hoa quả. Bày được vài ngày tuỳ loại; chuối và cam để lâu hơn, nho và thanh long thì nhanh hỏng. Khi bắt đầu héo thì hạ xuống — hoa quả thối trên bàn thờ là điều mà mọi lệ đều tránh, vừa vì lễ nghĩa vừa vì mùi và ruồi muỗi.
Hoa. Thay nước hằng ngày, cắt gốc chéo, và hạ xuống khi héo. Nước hoa để lâu là nguồn mùi rõ rệt.
Vàng mã. Hoá ở nơi thoáng ngoài trời, trong thùng hoặc lư kim loại, có nước bên cạnh, và ở lại cho tới khi tàn hẳn. Không hoá trong nhà, không hoá gần xe máy, không hoá cạnh đống vật liệu. Nhiều địa phương có quy định về việc hoá vàng nơi công cộng — hỏi trước nếu định làm ở ngoài đường hay ở khu chung cư.
Đồ mượn. Bàn ghế, bát đĩa, phông bạt mượn hàng xóm hoặc thuê — trả sớm và trả đủ. Kiểm đếm trước khi trả để tránh chuyện thiếu về sau.
Dọn dẹp: thứ tự đỡ mệt
Sau lễ thì ai cũng mệt, và thứ tự hợp lý giúp làm gọn trong một buổi:
Một: đồ ăn trước. Cất vào tủ lạnh hoặc chia cho khách trước khi làm bất cứ việc gì khác — đây là thứ hỏng nhanh nhất.
Hai: bát đĩa và nồi. Ngâm ngay, rửa sau. Để qua đêm là việc sáng mai tốn gấp đôi.
Ba: trả đồ mượn.
Bốn: lau bàn thờ và khu lễ. Nến chảy, tàn nhang, vệt nước — lau khi còn mới thì dễ hơn nhiều.
Năm: mở cửa cho thông. Nhà vừa đông người và vừa đốt nhang thì cần thông gió. Bật quạt hướng ra ngoài.
Sáu: rác. Gói riêng phần rác thực phẩm và bỏ ngay, đừng để qua đêm — nhất là trong thời tiết nóng.
Phần an toàn hay bị quên
Đây là phần quan trọng nhất trong cả bài, vì lúc mệt là lúc dễ sơ suất:
Kiểm lại mọi nguồn lửa trước khi đi ngủ. Nhang còn cháy, nến còn cháy, đèn dầu, than trong lư. Đi một vòng và kiểm bằng mắt, đừng tin trí nhớ.
Chỗ hoá vàng. Tro tưởng nguội vẫn có thể còn than âm ỉ bên trong. Dội nước cho chắc trước khi bỏ đi.
Bếp gas. Sau một buổi nấu nhiều, kiểm van và kiểm bếp đã tắt hẳn chưa.
Ổ cắm quá tải. Lễ ở nhà thường kéo thêm quạt, đèn, nồi điện, và nhiều ổ cắm nối tiếp nhau. Rút bớt sau khi xong và kiểm dây có nóng bất thường không.
Đồ nặng và đồ dễ vỡ đã dời. Bày lại cho chắc, đừng để tạm ở mép bàn.
Nhà có trẻ nhỏ thì kiểm kỹ hơn: nhang cắm thấp, nến trong tầm với, rượu cúng còn để trên bàn.
Bày lại bàn thờ
Sau lễ lớn thì bàn thờ thường được bày thêm nhiều thứ, và tới lúc đưa về trạng thái thường ngày thì nhiều người lúng túng.
Chụp ảnh trước khi bày lễ là mẹo hữu ích — có ảnh thì bày lại đúng như cũ rất nhanh.
Rút bớt chân hương nếu bát đã đầy sau lễ. Đây là việc bình thường và cũng là việc an toàn.
Lau sạch tàn và vết nến bằng khăn riêng dành cho bàn thờ.
Đồ lễ đặc biệt — món chỉ dùng cho lễ lớn — thì cất riêng, gói kỹ, ghi nhãn. Lần sau tìm ra ngay.
Cảm ơn người tới dự
Phần lễ nghĩa mà nhiều người quên vì mệt:
Nhắn một câu cảm ơn tới những người tới dự và những người giúp — nhất là người đứng bếp và người dọn.
Gửi chút lộc cho hàng xóm nếu họ cho mượn đồ hoặc chịu ồn giúp. Đây là nếp hay và nó giữ quan hệ.
Với người ở xa không tới được thì một tấm ảnh gửi qua cho họ xem cũng đủ ý.
Ghi lại cho lần sau
Một việc nhỏ mà tiết kiệm rất nhiều công về sau: ghi lại trong điện thoại những gì đã chuẩn bị, mua ở đâu, hết bao nhiêu, mời bao nhiêu người, và cái gì thừa cái gì thiếu.
Lần sau lôi ra dùng thì không phải nhớ lại từ đầu, và phần lớn gia đình làm lễ theo chu kỳ — giỗ hằng năm, lễ đầu năm — nên ghi chú này dùng được nhiều lần.
Ghi cả những gì không cần: món mua mà không ai đụng, đồ mượn mà không dùng tới. Danh sách này giúp lần sau làm gọn hơn và đỡ tốn hơn.
Khi lễ không như dự tính
Đôi khi có chuyện — trời mưa, khách tới ít hơn, món hỏng, hoặc có việc phải cắt ngắn. Mấy điều đáng nhớ:
Không có gì phải làm lại. Trong tập tục Việt, lòng thành là phần chính, và không có quy định nào nói rằng lễ bị gián đoạn thì phải làm lại từ đầu.
Đừng để ai làm mình lo về chuyện đó. Câu "lễ bị lỗi thì phải làm thêm lễ giải" là không có cơ sở, và nó gần như luôn đi kèm một khoản chi.
Nếu muốn làm gì thêm thì thắp một nén hương và nói một câu — theo lệ nhà mình, đơn giản, và đó là đủ.
Tóm lại
Xử lý đồ ăn trước vì nó hỏng nhanh nhất, và đừng tiếc đồ đã bày quá lâu trong trời nóng. Hoa quả héo thì hạ xuống. Hoá vàng ở nơi thoáng ngoài trời và ở lại tới khi tàn hẳn. Kiểm lại mọi nguồn lửa trước khi đi ngủ — đây là việc quan trọng nhất. Chụp ảnh bàn thờ trước khi bày lễ để bày lại cho đúng. Và ghi lại cho lần sau, kể cả những thứ hoá ra không cần.