Rà lại nhà sau mỗi mùa mưa — đi theo thứ tự nào
Mùa mưa là kỳ kiểm tra thật của một căn nhà. Nắng thì nhà nào cũng trông ổn; mưa liên tục vài tuần mới lộ ra chỗ thấm, chỗ đọng, chỗ thoát không kịp. Vấn đề là hầu hết những dấu vết đó xuất hiện rồi khô đi trong lúc không ai để ý, và tới khi thành vệt mốc lớn thì đã phải sửa chứ không còn chặn được.
Bài này là danh sách rà lại nhà sau mỗi mùa mưa — làm một lượt, mất một buổi, và thường phát hiện ra hai ba thứ đáng sửa khi còn rẻ.
Chọn thời điểm: ngay sau đợt mưa dài, đừng đợi nắng ráo
Đây là điểm quan trọng nhất và cũng là điểm dễ làm sai nhất. Vết thấm chỉ hiện rõ khi tường còn ẩm. Đợi hai tuần nắng rồi mới đi rà thì tường đã khô, vết loang nhạt đi, và bạn sẽ đi qua đúng chỗ cần sửa mà không thấy gì.
Thời điểm tốt nhất là trong khoảng một hai ngày sau đợt mưa kéo dài. Mang theo đèn pin và điện thoại chụp ảnh. Chụp có ghi ngày để năm sau so lại — vết thấm rộng ra so với năm ngoái là dấu hiệu khác hẳn vết thấm y nguyên.
Trần và tường — đi theo thứ tự từ trên xuống
Bắt đầu từ tầng trên cùng hoặc trần nhà. Nước luôn đi từ trên xuống, nên vết trên trần tầng hai cho biết mái hoặc sân thượng có vấn đề, còn vết ở chân tường tầng một thường là chuyện khác hẳn — thấm ngược từ nền.
Trần. Soi đèn chếch dọc theo mặt trần. Tìm vệt vàng, vệt ố, chỗ sơn phồng rộp, và đặc biệt là vết nứt chân chim quanh mép tường. Trần thạch cao thì tìm chỗ võng nhẹ — võng là đã ngấm nước thật, không phải mới chớm.
Góc tường phía ngoài. Góc tiếp giáp giữa tường ngoài và trần là chỗ thấm phổ biến nhất trong nhà ống, vì đó là chỗ hai lớp vật liệu gặp nhau.
Chân tường. Vết loang cao dưới 50 cm tính từ sàn thường là thấm ngược từ nền chứ không phải dột. Hai bệnh này chữa khác nhau hoàn toàn, nên nhận diện đúng ngay từ đầu tiết kiệm được rất nhiều tiền.
Tường chung với nhà bên. Nhà liền kề hay thấm qua tường chung khi bên kia có rò rỉ. Phát hiện sớm thì còn nói chuyện được với hàng xóm khi vết còn nhỏ.
Mái, sân thượng và máng nước
Nếu lên được sân thượng hoặc mái thì đây là phần cho kết quả rõ nhất:
Phễu thu và máng nước. Lá cây, rác, tổ chim — chỉ một nắm lá đủ làm nghẹt phễu và biến sân thượng thành bể chứa mỗi khi mưa to. Đây là việc đơn giản nhất trong cả danh sách và cũng là việc phòng được nhiều hư hỏng nhất.
Mặt sàn sân thượng. Đổ một xô nước, xem nó chảy đi đâu. Đọng lại giữa sàn nghĩa là độ dốc không đủ hoặc đã bị lún — nước đọng lâu ngày là nguồn thấm xuống trần tầng dưới.
Chỗ nối và cổ ống. Quanh chân ống thoát, chân tường bao, khe co giãn — đó là những chỗ lớp chống thấm hay rách trước tiên. Tìm vết nứt và chỗ lớp phủ bong.
Mái tôn. Kiểm vít bắt mái: vít lỏng hoặc gioăng cao su chai cứng là đường nước vào. Tôn chồng mí nhau mà mí bị vênh cũng vậy.
Cửa và ban công
Cửa sổ và cửa ban công là chỗ hắt nước nhiều nhất trong mưa kèm gió. Kiểm ba thứ: gioăng cao su quanh khung có còn mềm không hay đã chai và tách ra; khe giữa khung cửa và tường có nứt lớp keo không; và rãnh thoát nước dưới chân cửa nhôm kính có bị bít bởi bụi bẩn không — rãnh này tắc thì nước tràn ngược vào trong, rất nhiều nhà không biết là có rãnh đó.
Sàn ban công thì đổ nước thử như sân thượng. Ban công đọng nước là thứ sống chung suốt mùa mưa và là nguồn thấm vào tường phòng bên trong.
Thoát nước quanh nhà
Phần này hay bị bỏ qua vì nó nằm ngoài nhà. Kiểm rãnh thoát và hố ga quanh nhà có bị đất cát lấp không; nắp hố ga có mùi bốc lên không (mùi bốc là dấu bẫy nước đã cạn hoặc đường ống có vấn đề); và nền sân có bị lún tạo thành vũng đọng sát chân tường không — nước đọng sát móng là nguyên nhân số một của thấm ngược chân tường.
Cây cối cũng thuộc phần này. Cành sát mái thì cọ vào lớp chống thấm mỗi khi gió; rễ cây lớn gần móng và gần đường ống là chuyện dài hạn nhưng đáng để mắt tới.
Điện — phần nguy hiểm nhất, kiểm nhanh nhất
Mưa và điện là cặp cần cẩn thận. Ba việc nhanh:
Kiểm các ổ điện và đèn ngoài trời — nắp che còn kín không, có vết nước bên trong không. Kiểm tủ điện xem có vết ẩm hay gỉ ở chân aptomat không. Và thử aptomat chống giật: bấm nút test trên thân, nó phải nhảy ngay; không nhảy nghĩa là thiết bị bảo vệ đó không còn bảo vệ ai cả.
Phát hiện nước vào tủ điện hoặc dây hở thì gọi thợ điện, đừng tự xử lý. Đây là chỗ duy nhất trong danh sách này mà việc tự làm không đáng với rủi ro.
Bên trong: ẩm, mốc và mùi
Mở hết tủ quần áo, tủ bếp, và nhất là tủ áp tường phía ngoài. Ngửi. Mùi mốc trong tủ là dấu hiệu tường sau tủ đang ẩm, mà tủ che nên mắt không thấy. Kéo tủ ra khỏi tường mười phân và soi đèn phía sau — nhiều vết thấm lớn được phát hiện lần đầu bằng cách này.
Gầm cầu thang, kho, phòng không dùng thường xuyên cũng vậy. Chỗ ít mở cửa là chỗ không khí không đổi mới, và đó là chỗ mốc bắt đầu.
Đây là chỗ cách nói phong thuỷ về "khí tù đọng" và kinh nghiệm thợ gặp nhau: phòng đóng kín quanh năm thì ẩm, ẩm thì mốc, mốc thì ảnh hưởng đường thở của người trong nhà. Cách xử lý giống nhau ở cả hai cách nói — mở cho thông.
Ghi lại và xếp thứ tự
Rà xong thì có một danh sách. Xếp theo ba nhóm để biết làm gì trước:
Sửa ngay: mọi thứ liên quan đến điện, phễu thu bị nghẹt, và chỗ nước đang chảy vào nhà. Ba thứ này để lâu thì đắt lên nhanh.
Sửa trước mùa mưa sau: vết thấm còn nhỏ, gioăng cửa chai, lớp chống thấm sân thượng bắt đầu bong. Làm trong mùa khô vừa dễ vừa rẻ hơn hẳn làm giữa mùa mưa.
Theo dõi: vết cũ không rộng thêm. Chụp ảnh ghi ngày, năm sau so lại. Nhiều vết ố trên trần là dấu tích của một lần dột đã sửa xong từ lâu — không cần đụng tới, chỉ cần biết nó không lớn thêm.
Danh sách này để cùng chỗ với hồ sơ nhà: bản vẽ, biên bản bàn giao, ảnh đường ống chụp trước khi trát tường. Năm sau lôi ra dùng lại, và mỗi năm sẽ nhanh hơn năm trước.